อาจารย์คณะสาธาฯ มน. ผลักดันนิสิต ป.เอก วิจัยโมเดลพื้นที่เปราะบาง หลากวัฒนธรรม

         

          ทีมข่าวสถานีวิทยุกระจายเสียงมหาวิทยาลัยนเรศวร มน. F.M.107.25 MHz “วิทยุเพื่อการศึกษาสร้างปัญญาสู่มวลชน” พาทุกท่านมาติดตามเบื้องหลังความสำเร็จของผลงานรางวัล Popular Vote จากโครงการประกวดนวัตกรรมจากวิทยานิพนธ์สู่สังคม “ประกวดนวัตกรรมจากวิทยานิพนธ์ และการค้นคว้าอิสระ” THESIS & INNOVATION INDEPENDENT STUDY AWARDS 2020 for Graduate Students of Naresuan University เรื่อง “รูปแบบการอภิบาลผ่านความร่วมมือในการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุเขตเมืองของกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น เขต 12” โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อาจินต์ สงทับ อาจารย์ประจำกลุ่มสาขาวิชาอนามัยชุมชน คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร อาจารย์ที่ปรึกษา ของ นายสัญญา ยือราน นิสิตหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรดุษฎีบัณฑิต (ปริญญาเอก) คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร เจ้าของผลงานดังกล่าว มาติดตามกัน

ความรู้สึกในฐานะของอาจารย์ที่ปรึกษา ที่ผลงานของนิสิตหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรดุษฎีบัณฑิต (ปริญญาเอก) ได้รับรางวัล Popular Vote

          “ทุกครั้งที่นิสิตได้รับรางวัล จากการประกวดผลงานทางวิชาการ ผู้ที่เป็นอาจารย์ที่ปรึกษาแน่นอนว่ามีความภาคภูมิใจในความสำเร็จของเขาด้วย โดยเฉพาะนิสิตปริญญาเอกที่ได้รับรางวัล Popular vote นี้ จะมีความรู้สึกว่าโครงการวิจัยที่ผลิตขึ้นมานี้เป็นโครงการที่มีคุณค่าต่อสังคม โดยเฉพาะโครงการที่เกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ

          ผลการดำเนินงานวิจัยครั้งนี้สามารถที่จะนำไปใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาสุขภาพให้กับผู้สูงอายุได้ในพื้นที่จริง ๆ และก็มีความภาคภูมิใจที่เราได้เป็นส่วนหนึ่ง ช่วยชี้แนะแนวทางให้นิสิตประสบความสำเร็จในการดำเนินการวิจัย ไม่ว่าพื้นที่ในการดำเนินการวิจัยครั้งนี้จะเป็นพื้นที่ค่อนข้างเปราะบาง เป็นพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ร่วมอยู่ด้วยเป็นเขตบริการสุขภาพที่ 12 ซึ่งมีความหลากหลายทางวัฒนธรรม การที่นิสิตได้ดำเนินการวิจัยในครั้งนี้สำเร็จ ก็ถือว่าเป็นความภาคภูมิใจกันทั้งนิสิตและก็อาจารย์ที่ปรึกษาด้วย”

การเป็นอาจารย์ที่ปรึกษาให้กับนิสิตในระดับปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก มีความเหมือนหรือแตกต่างกันหรือไม่ อย่างไร

          “ในเรื่องของความเหมือน ก็คือ จะให้ความสำคัญในเรื่องของการดูแลนิสิตทุกระดับไม่ว่าจะเป็น ป.ตรี ป.โท หรือ ป.เอก นิสิตจะต้องมาเป็นอันดับหนึ่งก่อน ถ้าสมมติมีภารกิจอะไรที่ยุ่งยากซับซ้อนอยู่ จะต้องหยุดภารกิจงานนั้นเสียก่อน โดยเอาเวลาไปดูแลนิสิตก่อน เนื่องจากว่าเขาต้องการความช่วยเหลือ ผมจะให้ในเรื่องของการติดต่อหลายช่องทาง ไม่ว่าจะเป็นทางเมล์ ทางโทรศัพท์ ทางไลน์ ทางแอพพลิเคชั่นอะไรต่าง ๆ หรือการพบส่วนตัว ไม่ว่าจะในวันเสาร์อาทิตย์ หรือนอกเวลาราชการต่าง ๆ ผมก็สามารถที่จะให้เวลานี้กับนิสิตได้

           อีกอย่างหนึ่งก็คือในลักษณะที่เหมือนกัน หากนิสิตไม่สามารถที่จะเข้าถึงแหล่งข้อมูลในการพัฒนาโครงร่างวิจัยและเขียนวิจัย ผมจะเป็นคนช่วยค้นหาให้อีกช่องทางหนึ่ง เพื่อให้เขาได้ทำงานได้ประสบความสำเร็จ

           และหลังจากนั้นก็คือตาม แล้วก็สอบถามปัญหาอุปสรรคเป็นระยะ หากช่วงใดนิสิตหยุดไปไม่ติดต่อกลับมาก็จะทำการติดต่อประสานงาน โดยการโทรศัพท์บ้านทาง LINE Application บ้าง ทางอีเมลบ้า งแล้วแต่ความสะดวก และอีกอย่างหนึ่งที่เหมือนกันก็คือ ผมจะทำการกำหนดแนวทาง เป็นเรื่องของไทม์ไลน์เพื่อให้ทุกคนประสบความสำเร็จในการดำเนินการวิจัย

          ในส่วนที่ต่างกัน ในเรื่องของขั้นตอนการดำเนินการวิจัย ของ ป.ตรี จะไม่ซับซ้อนมากนัก แต่ก็ยังให้ความสำคัญอยู่ เนื่องจากว่าเขาเป็นนักวิจัยหน้าใหม่ ส่วนของ ป.โท เนี่ย เขาเคยมีประสบการณ์มาบ้างแล้วเช่นเดียวกับ ป.เอก แต่ในเรื่องของความองค์ความรู้เชิงลึกและซับซ้อนด้วย จะดูแลบัณฑิตจะดูในกลุ่มที่เป็นปริญญาโท ปริญญาเอก มากกว่าของ ปริญญาตรี

           อีกอย่างหนึ่งก็คือในขั้นตอนของการจบ ปริญญาตรีก็จะมีการสอบโครงร่างเช่นเดียวกับ ป.โท แล้วก็ ป.เอก ป.ตรี ก็จะดูแลการสอบจบจะน้อยกว่าในเรื่องของบัณฑิตศึกษา เนื่องจากว่ามีความยุ่งยากซับซ้อนมากกว่า อีกอย่างหนึ่งก็คือในเรื่องของการตีพิมพ์เผยแพร่ งานวิจัยที่เป็นผลงานของนิสิต ถ้าเป็นของ ป.ตรี อาจจะไม่ต้องมีการตีพิมพ์เผยแพร่ ของ ป.โท ก็ตีพิมพ์ในระดับประเทศ หรือแค่นำเสนอ ถ้าเป็นของปริญญาเอกจะต้องตีพิมพ์เผยแพร่ ช่วงหลังก็คือในระดับนานาชาติ ดังนั้น อาจารย์ที่ปรึกษาจะดูแลมากเป็นกรณีพิเศษอันนี้คือที่แตกต่างกัน”

เป้าหมายของการเรียน การสอน ในรายวิชาที่ท่านอาจารย์รับผิดชอบอยู่ ของสาขาวิชาอนามัยชุมชน คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร นั้น คืออะไร

          “ในแต่ละระดับ ในเรื่องของผลการเรียนรู้ ที่จะนำไปใช้ประโยชน์แตกต่างกันบ้างในแต่ละระดับ ผมสอนวิชาหลัก ก็คือ วิชาวิทยาการระบาด วิชาที่เกี่ยวกับการศึกษาสาเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคอะไรต่าง ๆ รวมถึงการหาแนวทางในการควบคุมป้องกันโรค ของนิสิตปริญญาตรีจะเน้นให้เขาได้รับองค์ความรู้สามารถที่จะนำไปใช้ในการฝึกปฏิบัติงาน แก้ไขปัญหาในพื้นที่ในชุมชนได้ รวมถึงหลังจากที่เขาสำเร็จการศึกษาแล้ว สามารถที่จะนำไปใช้ในการปฏิบัติงานของเขาได้

          ปริญญาโท จะเน้นไปที่เรื่องของการทำวิจัยด้วย นอกจากองค์ความรู้ที่เป็นพื้นฐานระดับปริญญาตรีแล้ว ต้องบวกในเรื่องของการทำวิจัย การหาองค์ความรู้ใหม่ที่จะนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาของพื้นที่ในเขตที่รับผิดชอบ ส่วนระดับปริญญาเอกเป้าหมายจะมากกว่าของปริญญาตรีและปริญญาโท ก็คือ เขาจะต้องสร้างความเชี่ยวชาญในการทำวิจัย และสามารถที่จะสอนคนอื่นได้ อาจจะเป็นอาจารย์เป็นวิทยากรที่มีความเชี่ยวชาญมากยิ่งขึ้น รวมถึงทั้ง 3 กลุ่มนี้ สามารถที่จะนำไปใช้หลักการควบคุมป้องกันโรคในชีวิตประจำวันของเขาได้ด้วย”

ข้อมูลเบื้องต้น ของ “รูปแบบการอภิบาล” คืออะไร, “รูปแบบการอภิบาล” มีความสำคัญในแวดวงสาธารณสุข อย่างไร

          “อภิบาล” จะมีตามหลังคำว่า “รัฐบาล” ซึ่งความหมายเดิม ก็คือ Government คำนี้ก็คือเรานำมาใช้ในหลักทางรัฐศาสตร์ในเรื่องของการเมืองการปกครองในการปกครองประเทศ ที่รัฐบาลนี้จะต้องเป็นผู้ดูแลประเทศดูแลประชาชน แต่หลังจากนั้นเราก็คิดว่า รัฐบาลไม่สามารถที่จะดูแลประเทศ ปกครองประเทศประชาชนได้โดยตามลำพัง และจะต้องมีหลายกลุ่ม หลายภาคี ทั้งภาครัฐ ภาคประชาชน ภาคเอกชน เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลประชาชน เราก็เลยใช้คำว่า “อภิบาล”

          แล้วคำว่าอภิบาลนี้ นำมาใช้ทางด้านสุขภาพของเราด้วย แต่ถ้าการอภิบาลที่น้อยหน่อย เราก็จะเรียกว่า “บริบาล” เช่น ผู้ป่วยบริบาลผู้สูงอายุ ตึกบริบาล หอผู้ป่วยบริบาล ที่เราเรียก แต่ถ้าเป็นการดูแลที่สลับซับซ้อน แล้วก็มีความยุ่งยากมากแล้วก็ดูในองค์รวมที่ใหญ่ ๆ ภาคประชาชนใหญ่ ๆ เราจะใช้คำว่า “อภิบาล” คือที่ไปที่มาของคำว่า “อภิบาล”

          การอภิบาลผ่านความร่วมมือ หมายความว่า การอภิบาลก็คือการช่วยมาดูแลผู้สูงอายุ ที่เราคาดหวังว่าให้เขามีสุขภาพที่ดี และก็มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นจะต้องมาจากหลายภาคส่วน ดังนั้น ในการอภิบาลโดยผ่านความร่วมมือเป็นกรอบแนวคิด ที่เราจะต้องแสดงออกมาเป็นโครงสร้างความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่าง ๆ จะต้องมีผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทุกคนเข้ามาเกี่ยวข้อง โดยเฉพาะผู้นำชุมชนและภาคประชาชน ภาครัฐ แล้วแกนนำต่าง ๆ จะดูแลเป็นเครือข่ายตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ตั้งแต่การค้นหาปัญหาของผู้สูงอายุยกตัวอย่าง การอภิบาลผู้สูงอายุ โดยผ่านความร่วมมือด้วย และการมากำหนดเป็นนโยบาย การนำนโยบายเข้าไปสู่การดำเนินการ หรือทำเป็นโครงการ การบริหารโครงการให้ประสบความสำเร็จเพื่อให้ผู้สูงอายุได้เข้าถึงระบบที่เราให้บริการ”

การสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ ด้วยการใช้กองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น ให้ประสบผลสำเร็จ ในมุมมองทางนักวิชาการคิดว่าต้องอาศัยปัจจัยใดเป็นสำคัญบ้าง

           “จริง ๆ ตัวนี้เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ประสบความสำเร็จ เป็นตัวขับเคลื่อน เนื่องจากว่า การดูแลผู้สูงอายุเป็นปัญหาที่ค่อนข้างซับซ้อน แล้วก็ค่อนข้างใหญ่ ดังนั้น ถ้าเรามีหลายหน่วยงานหลายกลุ่มคน เข้ามาดูแลเป็นเครือข่ายร่วมด้วยช่วยกัน ก็สามารถที่จะทำให้กิจกรรมการดูแลต่าง ๆ ประสบความสำเร็จมากยิ่งขึ้น เพราะว่าทุกคนจะต้องมีการวางแผนร่วมกัน ทำงานร่วมกัน แก้ไขปัญหาร่วมกัน นำทรัพยากรต่าง ๆ มาใช้ร่วมกันและประเมินผลโครงการที่ได้จัดทำร่วมกัน เป้าหมายก็คือ ดูว่าผู้สูงอายุมีความเสมอภาค มีความเท่าเทียมกัน มีความเสมอภาคในการเข้าถึงระบบบริการที่เราจัดให้ทั้งหมด ก็คือ ในเรื่องของการควบคุมป้องกันโรคการส่งเสริมสุขภาพ การรักษาพยาบาลแล้วก็การฟื้นฟูสุขภาพของผู้สูงอายุ”

จากหัวข้อการศึกษา เรื่อง “รูปแบบการอภิบาลผ่านความร่วมมือในการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุเขตเมืองของกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น เขต 12” มีข้อมูลเบื้องต้น ที่น่าสนใจ อย่างไรบ้าง

           “รูปแบบที่นำมาใช้ในครั้งนี้ เราถือว่าก่อนที่จะมาถึงรูปแบบนี้ก็คือนิสิตได้ทำการศึกษาหาสาเหตุปัจจัยที่มีผลต่อการบริบาล ผ่านความร่วมมือของกองทุนหลักประกันสุขภาพ พอเราทราบปัจจัยต่าง ๆ ที่มีผลต่อตรงนี้เราก็สามารถที่จะมาเป็นเป็นตัวกำหนดในการสร้าง เขาเรียกว่าโมเดลหรือว่าในรูปแบบที่เหมาะสมของพื้นที่ในเขตบริการสุขภาพที่ 12 อย่างเช่นปัจจัยที่มีผลในการสร้าง เช่น การติดตามและประเมินผลนโครงการต่าง ๆ การจัดการทรัพยากรต่าง ๆ อย่างมีประสิทธิภาพ กลไกลด้านความรู้จะต้องให้ผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมดมีองค์ความรู้ และจะต้องมีบทบาทหน้าที่ต้องทราบบทบาทหน้าที่ของตัวเอง และในเรื่องของความเป็นผู้นำว่าในทีมทั้งหมดนี้ การจัดการในเรื่องความเป็นผู้นำใครเป็นผู้สามารถตัดสินใจได้ เรื่องของการจัดสรรทรัพยากรต่าง ๆ เนื่องจากว่าเราก็มีทรัพยากรจำกัด ดังนั้น  เราก็ต้องบริหารจัดการทรัพยากรอย่างมีคุณภาพ

          อีกอย่างหนึ่งก็คือ การที่จะดำเนินโครงการให้ประสบความสำเร็จอีกตัวหนึ่งที่เราเอาเข้ามาในโมเดลของเราก็คือเรื่องของการประชาสัมพันธ์โครงการหรือกิจกรรมให้เข้าถึงทั้งผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมด รวมถึงผู้สูงอายุด้วย และก็ให้ทุกคนสามารถที่จะค้นหาปัญหาที่เกิดขึ้น ก็คือตัวแปรหลัก ๆ ที่เราได้จากการวิจัยในครั้งนี้ และก็เอามาพัฒนาเป็นโมเดลเป็นรูปแบบที่จะใช้ในการขับเคลื่อนการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ”

รูปแบบหรือโมเดลที่เกิดขึ้นจากผลการศึกษาในพื้นที่หนึ่ง สามารถนำไปต่อยอดใช้ในอีกพื้นที่หนึ่งได้หรือไม่ อย่างไร

          “จริง ๆ แล้ว การทำรูปแบบหรือการทำโมเดลต่าง ๆ มันก็จะเหมาะสำหรับบริบทของพื้นที่นั้น ๆ เนื่องจากเราเก็บข้อมูลในพื้นที่เขตจังหวัดภาคใต้ เช่น จังหวัดตรัง จังหวัดพัทลุง สงขลา ปัตตานี ยะลานราธิวาสและสตูล ดังนั้น บริบทของเขาจะแตกต่างกันจากบริเวณพื้นที่อื่น ดังนั้น การนำโมเดลนี้ไปทดลองใช้ ซึ่งนิสิตก็ได้ทดลองใช้เรียบร้อย เฉพาะในพื้นที่ตัวอย่างของเราก็คือที่ จ.ยะลา ก็ประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีแต่เรายังไม่ได้นำโมเดลตัวนี้ไปทดลองใช้ที่อื่นว่าสำเร็จด้วยหรือไม่ ดังนั้น ก็จะเหมาะเฉพาะพื้นที่ที่มีลักษณะหรือบริบทเดียวกัน”

ขอขอบคุณภาพจาก : เครือข่ายนักประชาสัมพันธ์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร